İnsan Vücudu, Sistemler ve Kanamalarda İlkyardım

Etkin bir ilkyardım uygulamak için vücudun nasıl çalıştığını ve en büyük hayati risklerden biri olan kanamalara nasıl müdahale edileceğini bilmek gerekir. Bu yazımızda vücut sistemlerini ve kanama kontrol yöntemlerini inceleyeceğiz.

İnsan Vücudunun Yapısı ve Sistemler

Vücudumuz küçükten büyüğe; Hücre – Doku – Organ – Sistem şeklinde bir hiyerarşiyle çalışır. İlkyardımcıyı en çok ilgilendiren sistemler şunlardır:

• Sinir Sistemi: Merkezi beyindir. Algılama, hareket uyumu ve hayati organların (kalp, solunum) çalışmasını kontrol eder.
• Solunum Sistemi: Havadan oksijen alıp karbondioksiti atar. Merkezi akciğerlerdir.
• Dolaşım Sistemi: Merkezi kalptir. Kan aracılığıyla hücrelere gerekli maddeleri taşır ve atıkları uzaklaştırır.
• Boşaltım Sistemi: Kanı süzerek zararlı maddelerin atılmasını sağlar ve iç dengeyi korur (Böbrekler).
• Hareket Sistemi: Vücuda destek verir ve korur (Kemikler, eklemler, kaslar).

Kanamalar ve Ciddiyeti

Damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın dışarı veya vücut boşluklarına akmasına kanama denir. Kanamanın ciddiyeti; akış hızına, miktarına ve kişinin fiziksel durumuna bağlıdır.

Damar Cinsine Göre Kanama Türleri

• Atardamar Kanaması: Kalp atımlarıyla uyumlu, açık renkli ve fışkırır tarzda akar. En tehlikeli kanama türüdür.
• Toplardamar Kanaması: Koyu kırmızı renkli ve sürekli/normal akış biçimindedir.
• Kılcal Damar Kanaması: Sızıntı şeklinde, küçük kabarcıklar halindedir; hayati tehlikesi yoktur.

Dış Kanamalarda İlkyardım Adımları

1. 1 Hasta/yaralı değerlendirilir (ABC kontrolü).
2. 2 Kanayan yer üzerine temiz bir bezle bastırılır.
3. 3 Kanama durmazsa ikinci bir bez konularak basınç artırılır (ilk bez asla kaldırılmaz).
4. 4 Kanayan bölge kalp seviyesinden yukarı (yaklaşık 30 cm) kaldırılır.
5. 5 Gerekirse en yakın baskı noktasına (şakak, boyun, koltuk altı, kasık vb.) baskı uygulanır.

İç Kanamalar ve Şok

İç kanama; kanın vücut boşluklarına akmasıdır ve gözle görülemez. Baş dönmesi, soğuk terleme ve hızlı/zayıf nabız gibi belirtiler Şok habercisidir.

Turnike (Boğucu Sargı) Ne Zaman Uygulanır?

Turnike her kanamada uygulanmaz! Sadece şu durumlarda tercih edilmelidir:

• Uzuv kopması varsa.
• Baskı noktalarına müdahale yetersiz kalıyorsa.
• Çok sayıda yaralı ve tek ilkyardımcı varsa.