Motorun Temel Yapısı ve Çalışma Prensibi
Motor Nedir?
Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makineye motor denir.
Motorlar araçta gücün kaynağıdır.
Motor Sınıflandırması
Motorlar şu şekilde sınıflandırılır:
- Zamanlarına göre: İki ve Dört zamanlı
- Soğutma sistemlerine göre: Su ve Hava ile soğutmalı
- Yakıt sistemlerine göre: Benzin, Dizel ve LPG
Araçlarda içten yanmalı ve dört zamanlı motorlar kullanılır. Dolayısıyla motor deyince aklımıza içten yanmalı motor gelmelidir.
İçten Yanmalı Motor
Yakıttan elde ettiği ısı enerjisini mekanik enerjiye çeviren makinedir. Yakıtı doğrudan doğruya silindirler içine yayan ve üretilen ısı enerjisini piston-biyel mekanizması ile krank miline ileten motordur.
Benzinli Motorda Zamanların Oluşumu
- Emme zamanı: Silindire yakıt-hava karışımı girer.
- Sıkıştırma zamanı: Yakıt-hava karışımı pistonla sıkıştırılır.
- Ateşleme (iş) zamanı: Yakıt-hava karışımı buji ile ateşlenir.
- Egzoz zamanı: Yanma sonucu oluşan pis gazlar egzozdan dışarı atılır.
Dizel Motorlarda Zamanların Oluşumu
- Emme zamanı: Sadece hava emilir.
- Sıkıştırma zamanı: Hava pistonla sıkıştırılır.
- Yanma zamanı: Sıkışmış havanın üzerine enjektörle mazot (motorin) püskürtülür.
- Egzoz zamanı: Yanma sonucu oluşan pis gazlar egzozdan dışarı atılır.
Önemli Farklar:
- Benzinli motorlarda emme zamanında yakıt-hava emilirken, dizel motorlarda sadece hava emilir.
- Dizel motorlarda yanma sıkışan havanın sıcaklığı ile gerçekleşir.
Benzinli Motorlarda Yakıt Sistemi
Benzinli motorlarda yakıt sisteminin görevi; silindire yakıt–hava karışımı göndermektir. Buji ile ateşlemeli motorlardır.
Yakıt Sistemi Bileşenleri
Yakıt Deposu
Yakıtın (benzinin) depolandığı yer.
Yakıt Filtresi
Yakıtı temizler. Yakıt kirli (pis), tıkalı ise motor düzensiz ve tekleyerek çalışır.
Hava Filtresi
Silindire giren havayı temizler.
Hava filtresi kirli (tıkalı) ise yeterli hava giremeyeceğinden normal yanma olmaz, motorun gücü azalır ve yakıt sarfiyatı artar (zengin karışımla çalışır). Yakıttan tasarruf edebilmek için hava filtresini temizlemek, eğer temizlenemiyorsa değiştirmek gerekir. Hava filtresinin temizlenmesinde basınçlı hava kullanılır.
Jikle Devresi
Kışın soğuk havalarda silindire yakıtın fazla, havanın az girmesini sağlayarak motorun kolay çalışmasını sağlar.
Jikle çekili unutulup bir süre gidilecek olursa araç fazla yakıt tüketir (zengin karışımla çalışır).
Yakıt Göstergesi
Depodaki yakıt miktarını gösterir.
Bilgilendirme:
- Yakıt sisteminde rölanti ayarı yapılır.
- Rölanti ayarı yüksek olan araç fazla yakıt yakar.
- Doğru bir rölanti ayarı için motor normal çalışma sıcaklığında olmalıdır.
Araçlarda Yakıt Tasarrufu Sağlamak İçin
- Hava filtresi temizlenir.
- Eskimiş bujiler değiştirilir.
- Aracın hızına uygun viteste gidilir.
- Ani duruş ve kalkışlardan kaçınılır.
- Lastiklerin havasının normal ayarda olmasına dikkat edilir.
- Tavsiye edilmeyen araç lastikleri kullanılmamalıdır.
LPG'li Motorlarda Yakıt Sistemi
LPG; buji ile ateşlemeli motorlarda kullanılır. Diğer motorlardan üstünlüğü çevreyi kirletme oranı daha düşüktür.
Avantaj
Çevreyi kirletme oranı daha düşüktür
Dezavantaj
Motor performansı bir miktar düşer
LPG'li araçların kapalı alanlara park etmeleri yasaktır.
Dizel Motorlarda Yakıt Sistemi
Dizel motorda yakıt olarak motorin (mazot) kullanılır.
Dizel Yakıt Sistemi Bileşenleri
Yakıt Deposu
Yakıtın (motorinin) depolandığı yerdir.
Enjektörler
Dört zamanlı dizel motorda emme zamanında silindire sadece hava emilir ve sıkıştırma zamanında hava pistonla sıkıştırılır. Enjektörlerin görevi silindir içerisindeki sıkıştırılmış havanın üzerine motorin püskürtmektir. Böylece sıkıştırılan havanın sıcaklığı ile yanma sağlanmış olur.
Kızdırma (Isıtma) Bujisi
Ön ısıtmalı kızdırma bujisi sadece dizel araçlarda bulunan bir göstergedir. Soğuk havalarda silindir içindeki havayı ısıtarak motorun kolay çalışmasını sağlar.
Dizel motorlu araçlarda marşa basmadan önce gösterge panelinde kızdırma bujisi lambasının sönmesi beklenir.
Önemli Bilgiler:
- Dizel motorlarda yakıtın tamamen bitmesi yakıt sisteminin hava yapmasına yol açar, motor çalışmaz dolayısıyla motor çalışmıyorsa yakıt sisteminde hava vardır.
- Dizel motorda yakıt borularının sökülmesi de yakıt sisteminin hava yapmasına neden olur.
- Dizel motorda yakıt filtresi değiştirildiğinde sistemin havası alınır.
- Dizel motorun yakıt deposunda biriken su günlük tahliye edilir.
Artık Teste Hazırsınız!
25 adet ders sorusu ile öğrendiklerinizi pekiştirin.
İlgili Ders Soruları
Bu ders ile ilgili 25 adet soru çözebilir, dersinizi pekiştirebilirsiniz. Tüm sorular MEB müfredatına uygun olarak hazırlanmıştır.